Qısa cavab. Xaricdə alınmış hüquq diplomu Azərbaycanda iki addımla tanınır: Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinə (TKTA) müraciət və TKTA-nın sifarişi ilə Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) keçirdiyi peşə tanınması imtahanı (30 test, 1 saat, hər səhv cavab üçün −0,25 bal). 2026-cı ilin üç imtahanında müəllimlik, mühəndislik və hüquq üzrə iştirak edənlərin cəmi 12–15%-i uğur qazanıb (DİM, 29.09.2026).
Xaricdə hüquq təhsili almağı planlaşdıran tələbələr üçün universitet seçərkən diqqət edilməli əsas məsələlərdən biri diplomun Azərbaycanda tanınmasıdır. Hüquq tənzimlənən ixtisaslardan olduğu üçün xaricdə əldə edilmiş kvalifikasiyanın peşə tanınması üçün sənədlərin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) təşkil etdiyi peşə tanınması imtahanından uğurla keçmək tələb olunur.
Hüquq diplomunun tanınması prosesi necə gedir?
Proses ilkin olaraq Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinə (TKTA) müraciətlə başlayır. Ərizəçi tələb olunan sənədləri elektron qaydada təqdim edir və kvalifikasiyanın tanınması üçün müraciət edir.
TKTA tərəfindən xarici kvalifikasiyanın tanınması üçün təsdiq edilmiş meyarlar üzrə qiymətləndirmə aparılır. Hüquq tənzimlənən ixtisas olduğu üçün peşə tanınması məqsədilə ərizəçinin DİM tərəfindən keçirilən müvafiq imtahanda da keçid balını toplaması tələb olunur.
Namizəd DİM imtahanına birbaşa qeydiyyatdan keçmir. İmtahanda iştirak üçün müraciətlər TKTA tərəfindən qəbul edilir və müvafiq namizədlər DİM-in təşkil etdiyi imtahana cəlb olunurlar.
Hüquqi əsas: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 18 avqust tarixli 2306 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş «Xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınması Qaydaları». Bu Qaydalara görə müəllimlik, mühəndislik və hüquq ixtisasları üzrə ərizəçi TKTA-nın sifarişi ilə DİM-in təşkil etdiyi imtahanda keçid balını toplamalıdır (DİM, 29.09.2026).
Hüquq üzrə DİM imtahanı necə keçirilir?
DİM-in 2026-cı il hesabatlarına görə imtahan formatı:
- 30 test tapşırığı təqdim olunur;
- imtahan 1 saat davam edir və DİM-in elektron imtahanlar korpusunda kompüterlə keçirilir;
- hər doğru cavab 1 baldır;
- hər səhv cavaba görə ümumi baldan 0,25 bal çıxılır;
- müvəffəqiyyət üçün minimum 15 bal toplamaq lazımdır. Bu rəqəm DİM-in 19.12.2025 hesabatında yazılıb; 2026-cı il hesabatları «keçid balı» ifadəsini işlədir və rəqəmi təkrarlamır.
Mənfi bal qaydasının təsiri DİM-in öz rəqəmlərində görünür: 2025-ci ilin dekabrında səhv cavab sıfır bal sayılırdı və imtahana gələnlərin 45%-i keçmişdi; 2026-cı ildə hər səhv cavab −0,25 bal olandan sonra bu pay 12–15%-ə düşüb (aşağıdakı cədvəl). Rəqəmlər üç ixtisas üzrə birlikdədir; DİM hüquq üzrə ayrıca statistika dərc etmir.
Rəqəmlərlə: DİM-in peşə tanınması imtahanları (müəllimlik, mühəndislik, hüquq birlikdə)
| İmtahan tarixi | Qeydiyyat | Gəlməyib | İştirak edib | Uğur qazanıb | Pay |
|---|---|---|---|---|---|
| 19.12.2025 (səhv = 0 bal, keçid ≥ 15) | 188 | 38 | 150 | 67 | 45% |
| 17.03.2026 (səhv = −0,25) | 181 | 35 | 146 | 18 | 12% |
| 16.06.2026 (səhv = −0,25) | 145 | 30 | 115 | 16 | 14% |
| 29.09.2026 (səhv = −0,25) | 220 | 18 | 202 | 30 | 15% |
«İştirak edib» və «Pay» DİM-in rəqəmlərindən hesablanıb (qeydiyyat − gəlməyən; uğur qazanan ÷ iştirak edən). DİM hüquq üzrə ayrıca statistika dərc etmir.
Mənbə: DİM, 19.12.2025 · DİM, 17.03.2026 · DİM, 16.06.2026 · DİM, 29.09.2026
Yoxlanılıb: 2026-10-05
İmtahan nə vaxt keçirilir və necə qatılmaq olar?
Peşə tanınması imtahanları il ərzində müxtəlif tarixlərdə təşkil olunur. 2025-ci ilin dekabrından bəri imtahan hər rübdə bir dəfə keçirilib: 19 dekabr 2025, 17 mart 2026, 16 iyun 2026 və 29 sentyabr 2026.
- Buraxılış vərəqəsi: TKTA vasitəsilə qeydiyyatdan keçən namizəd DİM saytında «Aktual elektron imtahanlara qeydiyyat və buraxılış vərəqələrinin çapı» xidmətindən «İmtahana buraxılış vərəqəsi»ni çap edir; orada imtahanın yeri, binası və vaxtı yazılır.
- Özünüzlə: şəxsiyyəti təsdiq edən sənədin əsli və buraxılış vərəqəsi (DİM, 22.09.2026).
- Apellyasiya: imtahanın məzmunu ilə razı olmayan namizəd imtahandan sonrakı 2 gün ərzində (29 sentyabr imtahanı üçün 30 sentyabr və 1 oktyabr, saat 14:00–16:00) DİM-də (Bakı, Nəsimi r-nu, Akademik Həsən Əliyev küç. 299) ərizə yazır və ərizəyə diploma əlavənin (transkriptin) surətini qoşur.
Diplom tanındıqdan sonra nə etmək olar?
Hüquq diplomunun tanınması şəxsin seçdiyi bütün hüquq peşələrində avtomatik fəaliyyət göstərə bilməsi demək deyil. Konkret peşəyə görə əlavə seçim və imtahan mərhələləri mövcuddur.
Məsələn, vəkillik fəaliyyəti üçün Vəkillər Kollegiyasının təyin etdiyi qəbul prosedurlarından keçmək tələb olunur. Hakim olmaq istəyən şəxslər hakimliyə namizədlər üçün nəzərdə tutulan seçim prosesində, notariat fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyənlər isə müvafiq müsabiqə və hazırlıq mərhələlərində iştirak etməlidirlər.
Dövlət qurumlarında hüquqşünas kimi işləmək üçün də konkret vəzifəyə görə dövlət qulluğuna qəbul və ya qurumun təyin etdiyi digər müsabiqə prosedurları tətbiq olunur.
Hüquq təhsili üçün ölkə seçərkən nəyə diqqət etmək lazımdır?
Xaricdə hüquq təhsili üçün ölkə seçərkən yalnız universitetin reytinqinə və ya ölkənin populyarlığına əsaslanmaq düzgün deyil. Universitetin və proqramın statusu, təhsil forması, təhsil müddəti və kvalifikasiyanın Azərbaycanda tanınması üçün tələb olunan şərtlər əvvəlcədən araşdırılmalıdır.
Universitetin statusu üçün ilk addım TKTA-nın «Tanınmayan universitetlər» siyahısıdır: orada öz ölkəsində yerli akkreditasiyası olmadığı üçün diplomuna imtina verilmiş universitetlər göstərilir (TKTA). Siyahıda olmayan universitet üçün həmin ölkənin ENIC-NARIC mərkəzinə baxılır (ENIC-NARIC).
Eyni zamanda xaricdə öyrənilən hüquq sistemi ilə Azərbaycan hüquq sistemi arasında fərqlər hesaba alınmalıdır. Çünki peşə tanınması imtahanında namizədin hüquq üzrə ixtisas bilikləri yoxlanılır.
Bizim təcrübəmizdə
Zaur Maarif: «Hüquq təhsili üçün ölkə və universitet seçərkən gələcəkdə diplomun Azərbaycanda tanınması və burada hansı istiqamətdə fəaliyyət göstərmək istədiyinizi təhsilə başlamazdan əvvəl planlaşdırmaq daha məqsədəuyğundur.»
Tez-tez verilən suallar
Xaricdə alınmış hüquq diplomu Azərbaycanda necə tanınır?
TKTA-ya elektron müraciət edilir, TKTA kvalifikasiyanı qiymətləndirir və namizədi DİM-in peşə tanınması imtahanına göndərir. Hüquq tənzimlənən ixtisas olduğu üçün imtahanda keçid balı toplamaq məcburidir (Prezidentin 18.08.2023 tarixli 2306 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Qaydalar).
Peşə tanınması imtahanı necə qiymətləndirilir?
30 test, 1 saat. Hər doğru cavab 1 bal, hər səhv cavab üçün ümumi baldan 0,25 bal çıxılır. DİM-in 19.12.2025 hesabatına görə keçid üçün ən azı 15 bal lazımdır.
Bu imtahandan neçə nəfər keçir?
2026-cı ilin üç imtahanında iştirak edənlərin 12–15%-i keçib (müəllimlik, mühəndislik və hüquq birlikdə); 2025-ci ilin dekabrında, mənfi bal qaydası olmadan, bu pay 45% idi.
DİM imtahanına özüm qeydiyyatdan keçə bilərəmmi?
Xeyr. Müraciəti TKTA qəbul edir; qeydiyyatdan keçmiş namizəd buraxılış vərəqəsini DİM saytından çap edir.
Diplom tanındıqdan sonra birbaşa vəkil olmaq olarmı?
Xeyr. Vəkillik üçün Vəkillər Kollegiyasının qəbul prosedurları, hakimlik və notariat üçün ayrıca seçim və müsabiqə mərhələləri var.
Xaricdə hüquq təhsili, universitet seçimi və diplomun tanınması prosesi haqqında daha ətraflı məlumat üçün bizimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.
Faktlar yoxlanılıb: 2026-10-05. Növbəti yoxlama: 2027-01-05 (DİM-in növbəti peşə tanınması imtahanının hesabatından sonra). Məzənnə: CBAR, 05.10.2026 (bülleten).
Əsas mətn: Zaur Maarif, EduDistance. Redaksiya komandası tərəfindən yenilənib, faktlar rəsmi mənbələrdən yoxlanılıb.